ศัพท์แรงงานไทย

การดูแลทีมงานกะในประเทศไทยมาพร้อมคำศัพท์เฉพาะมากมาย ทั้งค่าจ้างขั้นต่ำที่ปรับตามประกาศ ค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้าง วันหยุดนักขัตฤกษ์ที่ต้องประกาศล่วงหน้า ไปจนถึงหนังสือเตือนและการบอกเลิกจ้าง คำเหล่านี้ปรากฏอยู่ในชีวิตประจำวันของผู้จัดการร้านอาหาร โรงแรม และร้านค้าปลีก แต่ความหมายตามกฎหมายมักละเอียดกว่าที่คิด

หน้านี้รวบรวมคำศัพท์แรงงานไทยที่ทีมงานกะพบบ่อย อธิบายด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย โดยอ้างอิงพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง พร้อมระบุหน่วยงานที่กำกับดูแล เช่น กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน และสำนักงานประกันสังคม เพื่อให้คุณตรวจสอบข้อมูลล่าสุดได้จากแหล่งที่ถูกต้อง แต่ละคำมีหน้าอธิบายของตัวเอง เลือกอ่านได้จากรายการด้านล่าง

แนวคิดหลัก

• ค่าจ้างขั้นต่ำ — อัตราค่าจ้างต่ำสุดต่อวันที่กฎหมายกำหนด แตกต่างกันตามจังหวัด ประกาศโดยคณะกรรมการค่าจ้าง
• สลิปเงินเดือน — เอกสารแจ้งรายละเอียดการจ่ายค่าจ้าง เงินหัก และเงินสมทบในแต่ละงวด
• ทดลองงาน — ช่วงประเมินผลงานพนักงานใหม่ ซึ่งกฎหมายไทยยังคุ้มครองเต็มที่และนับเป็นอายุงาน
• วันหยุดนักขัตฤกษ์ — วันหยุดตามประเพณีอย่างน้อย 13 วันต่อปี ที่นายจ้างต้องประกาศล่วงหน้าให้ลูกจ้างทราบ
• ค่าชดเชย — เงินที่นายจ้างต้องจ่ายเมื่อเลิกจ้างลูกจ้างโดยไม่มีความผิด คำนวณตามอายุงาน
• ประกันสังคม — ระบบเงินสมทบภาคบังคับที่นายจ้าง ลูกจ้าง และรัฐร่วมจ่าย เพื่อสิทธิประโยชน์ 7 กรณี
• บันทึกเวลาทำงาน — หลักฐานวันและชั่วโมงทำงานของลูกจ้าง ที่กฎหมายกำหนดให้นายจ้างจัดทำและเก็บรักษา
• เวลาพัก — สิทธิพักระหว่างงานอย่างน้อยวันละ 1 ชั่วโมง หลังทำงานติดต่อกันไม่เกิน 5 ชั่วโมง

ศัพท์เฉพาะของไทย

• พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 — กฎหมายแรงงานหลักของไทย กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำเรื่องเวลาทำงาน วันหยุด ค่าจ้าง และค่าชดเชย
• กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ — กองทุนออมเพื่อเกษียณแบบสมัครใจ ลูกจ้างจ่ายเงินสะสม นายจ้างจ่ายเงินสมทบเพิ่มให้
• วันลาพักร้อน — วันหยุดพักผ่อนประจำปีตามกฎหมาย อย่างน้อย 6 วันทำงานต่อปี เมื่อทำงานครบ 1 ปี
• ค่ากะ — เงินเพิ่มสำหรับการทำงานกะดึกหรือกะที่ไม่ปกติ เป็นข้อตกลงหรือนโยบายของนายจ้าง
• ลูกจ้างรายวัน — ลูกจ้างที่ได้ค่าจ้างตามวันที่มาทำงาน แต่ยังได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานเต็มที่
• ทำงานวันหยุด — การให้ลูกจ้างทำงานในวันหยุด ซึ่งต้องจ่ายค่าทำงานในวันหยุดเพิ่มตามอัตราที่กฎหมายกำหนด
• หนังสือเตือน — เอกสารเตือนลูกจ้างที่ฝ่าฝืนข้อบังคับ มีอายุ 1 ปี และเป็นเงื่อนไขก่อนเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย
• การบอกเลิกจ้าง — การแจ้งเลิกสัญญาจ้างล่วงหน้าเป็นหนังสือ อย่างน้อยหนึ่งงวดการจ่ายค่าจ้าง หรือจ่ายเงินแทน

เพิ่มเติมในอภิธานศัพท์

• ค่าล่วงเวลา
• กะกลางคืน
• รูปแบบกะ (คลัง)

อ้างอิงหลัก: พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 และที่แก้ไขเพิ่มเติม — กำกับดูแลโดยกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน กระทรวงแรงงาน